Folder

ICD: voorbereiding, implantatie en nazorg

Alles over de voorbereiding, implantatie en nazorg

Deze folder is voor mensen die voor het eerst een ICD krijgen. Een ICD is bedoeld voor mensen die een levensbedreigende hartritmestoornis hebben gehad of een verhoogde kans hebben om deze te krijgen.

Er zijn ook andere mogelijkheden:

  • Behandeling met medicijnen.
  • Geen behandeling.

Elke mogelijkheid heeft voor- en nadelen. Uw arts bespreekt deze met u. Samen kiest u welke behandeling het beste bij u past.

Wat is een ICD?

Een ICD is een klein apparaatje dat onder de huid wordt geplaatst. De ICD houdt uw hartritme voortdurend in de gaten.

Bij een gevaarlijke hartritmestoornis geeft de ICD korte elektrische prikkels of een schok. Zo kan uw hart weer in een normaal ritme gaan kloppen.

Een ICD bestaat uit:

  • een kastje (puls generator)
  • Elektrodedraden (leads) 
Soorten ICD’s:
  • Transveneuze ICD
    • Ligt onder de huid bij het sleutelbeen
    • Draden lopen via een ader naar het hart
    • Kan een schok geven én kleine elektrische prikkels. 
Medische infographic: ICD en hart
  • Subcutane ICD (S-ICD)
    • Ligt onder de huid aan de zijkant van de borst
    • Draad loopt alleen onder de huid, niet naar het hart
    • Kan alleen een schok geven. 
  • Extravasculaire ICD (EV-ICD)
    • Ligt onder de huid aan de zijkant van de borst
    • De draad loopt onder de huid en onder het borstbeen, vlak bij het hart
    • Kan een schok geven en in de meeste gevallen kleine elektrische prikkels

De arts bespreekt samen met u welke ICD bij u past en waarom.

Wanneer krijgt u een ICD?

Een ICD houdt uw hartritme voortdurend in de gaten. Bij een gevaarlijke hartritmestoornis grijpt de ICD in. Dit gebeurt met korte elektrische prikkels of een schok. Een ICD voorkomt geen hartritmestoornissen, maar kan ze wel stoppen.

Er zijn twee redenen om een ICD te krijgen:

  • U heeft nog geen levensbedreigende hartritmestoornis gehad. U krijgt een ICD omdat u een verhoogde kans heeft om deze te krijgen.
  • U heeft al een hartstilstand of gevaarlijke hartritmestoornis gehad. U krijgt een ICD om u te beschermen als dit opnieuw gebeurt.

Hoe groot is de kans dat uw ICD ingrijpt?

Dit hangt af van de reden waarom u een ICD krijgt. In de eerste 5 jaar grijpt de ICD in bij ongeveer:

  • 15 van de 100 mensen die nog geen levensbedreigende hartritmestoornis hebben gehad.
  • 45 van de 100 mensen die al een hartstilstand of gevaarlijke hartritmestoornis hebben gehad.

Wat is een levensbedreigende hartritmestoornis?

Bij een levensbedreigende hartritmestoornis klopt het hart zo snel of onregelmatig dat het niet genoeg bloed rondpompt. Hierdoor kunt u bewusteloos raken. Soms kan dit leiden tot overlijden.

Er zijn twee soorten gevaarlijke hartritmestoornissen:

  • Ventrikeltachycardie: de hartkamers kloppen veel te snel. Soms stopt dit vanzelf. Als dat niet gebeurt, kunt u duizelig worden of flauwvallen.
  • Ventrikelfibrilleren: de hartkamers trillen in plaats van goed samen te trekken. Het hart pompt dan geen bloed meer rond. Zonder snelle behandeling kan dit binnen enkele minuten leiden tot overlijden.

Wat voelt u van de ICD?


Hoe voelt een schok?
Als de ICD een schok geeft, kunt u dit voelen als een harde klap op uw borst of rug. Soms merkt u niets, bijvoorbeeld als u bewusteloos bent. Na een schok kunt u moe zijn of spierpijn hebben.

Hoe voelen korte elektrische prikkels?
Sommige ICD's kunnen een hartritmestoornis stoppen met korte elektrische prikkels (pacing). Meestal voelt u hier niets van, maar soms kunt u deze prikkels wel voelen.

Voorbereiding op de operatie

  • U krijgt een afspraak bij een cardioloog en een ICD-verpleegkundige. Zij leggen alles uit over:
    • De ICD en de operatie
    • Nazorg en leven met een ICD.
  • Er worden vragen gesteld over allergieën, medicijnen, bloedverdunners en beperkingen.
  • Soms zijn aanvullende onderzoeken nodig: ECG, echo, bloedonderzoek of MRI.

Ongeveer een week voor de opname belt de ICD-verpleegkundige u met instructies en medicatieadvies. 

Wat u moet doen op de dag van opname:

  • Douche goed voordat u naar het ziekenhuis komt.
  • Eet en drink niets meer vanaf 00.00 uur (middernacht), tenzij anders met u is afgesproken.
  • Neem uw medicijnen in zoals met u is afgesproken.
  • Regel iemand die u naar het ziekenhuis brengt en weer ophaalt.
  • Meld u op tijd op de afdeling.
  • Neem uw pyjama, toiletspullen en eigen medicijnen mee, voor het geval u een nacht moet blijven.

Hoe verloopt het plaatsen van een ICD?

Een ICD wordt geplaatst op de Hartkatheterisatiekamer-afdeling (HKK) van het Hart+Vaat Centrum MUMC+. Dit is een speciale afdeling met meerdere kamers voor hartonderzoeken en hartbehandelingen. Het is een kamer zoals een operatiekamer, maar dan alleen voor het hart. Op de HKK aangekomen wordt de ICD als volgt geplaatst:

Transveneuze ICD

De cardioloog plaatst de ICD meestal enkele centimeters onder het linker sleutelbeen onder de huid. Met één of meer draden wordt de ICD met het hart verbonden.
De ingreep:
- Duurt 1 tot enkele uren, afhankelijk van het type ICD
- Plaatselijke verdoving; u blijft meestal bij bewustzijn
- Soms is een vorm van slaapmedicatie nodig, bespreek dit met uw cardioloog
Stappen:
- Kleine snee onder het sleutelbeen.
- Draden via een bloedvat in het hart geplaatst.
- Draad vastgeschroefd in de hartwand en aangesloten op de ICD.
- Onder de huid wordt een ruimte (pocket) gemaakt voor de ICD.
- Wond dichtgemaakt met onderhuidse hechtingen.

Belangrijk: wees voorzichtig met het bewegen van de arm aan de kant van de ICD. U krijgt hierover instructies in het ziekenhuis.

Subcutane ICD (S-ICD) 

De ingreep: 
- De ICD wordt aan de linkerkant van de borstwand onder de huid geplaatst.
- U wordt tijdens de ingreep in slaap gebracht.
- Duurt ongeveer 1 tot 2 uur.
Stappen:
- U wordt voorafgaand aan de ingreep in slaap gebracht.
- Sneetje aan de zijkant van de borstkas onder de oksel om de pocket te maken.
- Klein sneetje onder het borstbeen
- Draad wordt onder de huid op het borstbeen geplaatst.
- Aan het einde van de implantatie wordt de ICD getest door een ritmestoornis op te wekken.

Extravasculaire ICD (EV-ICD)
 

De ingreep:
- De EV-ICD wordt aan de linkerkant van de borstwand onder de huid geplaatst. 
- U wordt tijdens de ingreep in slaap gebracht.
- Duurt ongeveer 1-2 uur
Stappen: 
- U wordt voorafgaand aan de ingreep in slaap gebracht.
- Sneetje aan de zijkant van de borstkas onder de oksel om de pocket te maken.
- Klein sneetje onder het borstbeen
- De ICD wordt aan de linkerkant van de borstwand onder de huid geplaatst.
- Draad wordt onder de huid onder het borstbeen geplaatst.
- Aan het einde van de implantatie wordt de ICD getest door een ritmestoornis op te wekken.

Belangrijk: wees voorzichtig met het bewegen van de arm aan de kant van de ICD. U krijgt hierover instructies in het ziekenhuis.

afb
ICD implantatie op de hartkatherisatiekamer

Na de ingreep

U gaat terug naar de verpleegafdeling. De verpleegkundige en zaalarts controleren of alles goed is gegaan.

  • U kunt vaak dezelfde dag naar huis
  • Het operatiegebied kan blauw en pijnlijk zijn
  • Neem de eerste dagen paracetamol (maximum 4 keer 1000 mg per dag, met 6 uur pauze)
  • Vanaf  dag 2 mag de pleister van de wond af en mag u weer douchen
  • Meld altijd afwijkingen of klachten zoals:
    • Meer pijn
    • Zwelling of roodheid
    • Koorts
    • Bloeding
    • Kortademigheid
    • ICD-schok

Belangrijk aandachtspunt:
Beweeg uw arm aan de kant van de ICD voorzichtig.
U krijgt hierover duidelijke instructies in het ziekenhuis.

Ontslag naar huis

De dag na de implantatie

  • Douche of baad nog niet.
  • Kijk of er bloed of vocht uit de wond komt en of de huid rond de wond dikker wordt.
  • Wordt de zwelling veel erger of komt er veel bloed of vocht uit de wond? Bel dan tijdens kantooruren de pacemaker- of ICD-verpleegkundige. Buiten kantooruren belt u de Eerste Hart Hulp.
  • Rond de wond kan een blauwe plek ontstaan. Het kan enkele weken duren voordat die verdwijnt. 

Vanaf dag 2

  • Is de wond droog? Dan mag u douchen.
  • Gaat u in bad? Zorg dan dat de wond droog blijft.
  • Was de wond alleen met water, zonder zeep. Dep de wond daarna droog met een gaasje of een schone handdoek.
  • Komt er geen bloed of vocht meer uit de wond? Dan hoeft er geen pleister meer op. Laat een pleister niet langer dan vijf dagen zitten. 

Leefregels
Om complicaties te voorkomen vragen wij u zich te houden aan onderstaande leefregels:
Meld altijd afwijkingen of klachten zoals:

  • toename pijn
  • koorts
  • zwelling of rood en warm worden van de wond
  • als er vocht uit de wond komt.

Advies voor de eerste weken na de behandeling:

  • Afhankelijk van hoe u zich voelt, is het verstandig om tot de eerste controle (ongeveer 2 weken) niet te sporten of te werken.
  • Wees voorzichtig, zodat de wond goed kan genezen. Probeer te voorkomen dat er spanning op de wond komt.
  • Wacht met zwemmen of in bad gaan tot de wond helemaal genezen en dicht is.

Mogelijke problemen met de ICD

Bij elke operatie kunnen problemen/complicaties voorkomen, zoals een bloeding, infectie of problemen met de wond. De kans hierop is klein. Uw arts bespreekt dit met u.

Mogelijke complicaties: 
 

  • Nabloeding van de operatiewond bij ongeveer 2 van de 100 patiënten.
  • Verschuiving van de draad bij ongeveer 3 van de 100 patiënten.
  • Infectie van de operatiewond bij ongeveer 2 van de 100 patiënten
  • Klaplong (luchtlek van de long)
  • Trombosearm
  • Bloeding in het hartzakje 
  • Het draadje werkt niet goed: bij ongeveer 1 van de 100 patiënten
  • Infectie van de ICD of draad: bij minder dan 1 van de 100 patiënten
  • Onterechte schok: bij 7 van de 100 patiënten in de eerste 5 jaar

Controle van de ICD en nazorg

  • Ongeveer 2 weken na implantatie krijgt u controle op de polikliniek of bij een ziekenhuis bij u in de buurt
  • De ICD wordt draadloos gecontroleerd
  • De wond wordt gecontroleerd.  Als er nog een hechting zichtbaar is op de huid dan, wordt deze bij de eerste controle verwijderd.
  • U krijgt informatie over hartrevalidatie wat u wel of (nog) niet mag doen. 

Hierna vindt minimaal 1 keer per jaar een technische controle plaats, soms op afstand. De ICD kan op elk moment uitgelezen worden om uw hartritme en de werking van het apparaat te controleren.
 

Wat u wel of niet kunt doen met een ICD

Met een ICD kunt u bijna alle dagelijkse activiteiten blijven doen. Er zijn wel een paar aandachtspunten:

  • Rijden: U mag niet direct na de implantatie rijden.
    • Bij primaire preventie is dit ongeveer 2 weken
    • Bij secundaire preventie 2 maanden.
    • Na een ICD-schok geldt 2 maanden rijverbod. 

Voor uitgebreide informatie over rijden met een ICD leest  alles op de pagina van het CBR (www.cbr.nl/nl/rijden-en-uw-gezondheid/nl/rijden-met-een-aandoening-beperking-of-medicijnen/icd-steunhart-vad-of-pacemaker).

  • Sporten: U mag sporten. Vermijd heel zware sporten of contactsporten.
  • Apparaten en magnetische velden: Huishoudelijke apparaten zoals televisies, magnetrons en inductiekookplaten zijn veilig. Houd mobiele telefoons op minstens 15 cm van de ICD. Grote magneten of elektromotoren kunnen de ICD beïnvloeden. Vertel uw fysiotherapeut, tandarts of schoonheidsspecialist dat u een ICD heeft.
  • Reizen: Vliegen mag, u kunt veilig door metaaldetectiepoortjes en laat uw ICD-kaart zien.
  • Verzekeringen en keuringen: Een ICD kan invloed hebben op levensverzekeringen, hypotheken of medische keuringen. 

 

Vervanging van een ICD

  • ICD’s gaan tegenwoordig gemiddeld 7 tot meer dan 10 jaar mee. Hoe lang precies hangt af van het type ICD en hoeveel stroom de pacemakerfunctie gebruikt.
  • Wanneer de batterij bijna leeg is, wordt de ICD vervangen tijdens een korte ingreep. De draden blijven meestal in het lichaam zitten en hoeven niet opnieuw geplaatst te worden.
  • Vóór de vervanging bespreekt de arts of ICD-verpleegkundige met u of u opnieuw een ICD nodig heeft. U kunt dan ook zelf kiezen voor wel of geen ICD. In sommige gevallen kan een ICD zelfs verwijderd worden, ook als de batterij nog niet leeg is.

Kun je nog overlijden met een ICD?

  • Een ICD beschermt alleen tegen levensbedreigende hartritmestoornissen.
  • U kunt dus nog steeds overlijden aan uw hartziekte of andere aandoeningen.
  • In de loop van het leven kan uw hart slechter gaan functioneren of kunt u andere ziekten krijgen. De ICD kan dan soms het natuurlijke stervensproces vertragen.
  • Als verlenging van het leven niet meer gewenst is, kan de schokfunctie van de ICD uitgezet worden. Bespreek dit met uw arts.
  • Vlak voor overlijden kunnen de ICD-schokken ongewenst en pijnlijk zijn, ook voor naasten.
  • Ook na overlijden kan de ICD nog schokken geven, met bewegingen van het lichaam als gevolg. Daarom is het bij een verwacht en geaccepteerd overlijden belangrijk om de schokfunctie van de ICD vooraf uit te schakelen.
  • Meer informatie vindt u op de website van de Stichting ICD-dragers Nederland (www.stin.nl)

Medicijnen

Medicijnen zijn belangrijk voor uw behandeling en herstel. Ze helpen om klachten van ziektes te verminderen of te voorkomen. Iedereen krijgt medicijnen die passen bij zijn of haar eigen situatie. 
Wilt u meer weten? Kijk dan op de website van de MUMC+ apotheek (apotheek.mumc.nl/informatie-over-medicijnen) . U kunt ook de online Medicatiewijzer (apotheek.mumc.nl/medicijnen)  gebruiken. 

Heeft u een vraag over uw medicijnen? Stel deze dan aan de online apotheker (apotheek.mumc.nl/online-apotheker) .

Contact

Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen? Neem dan contact met ons op.

  • Polikliniek Hart+Vaat Centrum
    ICD verpleegkundige
    Telefoonnummer: 043 3 87 27 27 
    E-mail: pm.icdverpleegkundige.hvc@mumc.nl 
    Zet in een e-mail altijd uw voornaam, achternaam en geboortedatum.
     
  • Planbureau Hart+Vaat Centrum
    Telefoon: 043 3 87 52 64 (bij vragen over de planning van de ingreep)

Bij acute klachten die niet levensbedreigend zijn na kantooruren kunt u contact opnemen met: 

  • Eerste Hart Hulp (EHH) 
    Telefoon: 043 387 78 92

Websites

Laatst bijgewerkt op 10 november 2026. Bekijk de meest actuele versie van deze folder op: info.mumc.nl/pub-1888