Mumc+ foto online folders

Patiëntinformatie

Persistent Postural-Perceptual Dizziness (PPPD)

Persistent Postural-Perceptual Dizziness (PPPD)

U heeft klachten die (deels) passen bij Persistent Postural-Perceptual Dizziness (PPPD). In het Nederlands wordt ook wel gezegd: “het aanhoudende gevoel van duizeligheid dat beïnvloed wordt door de lichaamshouding en bewegingen” (Persisterende Positionele Perceptie Duizeligheid).

Deze informatiefolder geeft uitleg over (het ontstaan van) de klachten die kunnen voorkomen bij PPPD. Er wordt ook besproken wat er aan die klachten kan worden gedaan.

Waardoor kan PPPD ontstaan?

PPPD kan op veel verschillende manieren ontstaan, maar meestal wordt dit veroorzaakt door een ander probleem. Dat kan een plots probleem, een terugkerend probleem of een blijvend probleem zijn. In het figuur hieronder ziet u voorbeelden van problemen die kunnen leiden tot PPPD. Vaker kan het plotse of terugkerende probleem al opgelost zijn, maar blijven de klachten van PPPD aanwezig. Dat betekent dat bijvoorbeeld een ziekte van het evenwichtsorgaan kan zijn verdwenen, terwijl u nog wel veel klachten houdt. Die klachten kunnen dan passen bij PPPD.

Problematiek PPPD

Problematiek PPPD

Wat zijn de klachten bij PPPD?

PPPD kan heel veel verschillende klachten geven. Voorbeelden van klachten die u kunt hebben, zijn:

  1. klachten van duizeligheid (met of zonder draaisensatie), instabiliteit, gevoel te deinen/schommelen/heen-en-weer en/of op-en-neer te gaan;
  2. klachten die kunnen variëren en zo afwisselend veel of weinig aanwezig zijn;
  3. klachten die kunnen toenemen door:
  • rechtop zitten of staan;
  • zelf bewegen of bewogen worden;
  • het zien van bewegingen, bewegende beelden of drukke patronen.

Vaak geven patiënten aan dat ze ook een overgevoeligheid ervaren voor veel prikkels uit de omgeving. Voorbeelden van sterke prikkels zijn drukke supermarkten, patronen op de vloer of harde en schelle geluiden. Een aantal patiënten gaat (onbewust) anders bewegen, zoals stilhouden van het hoofd tijdens lopen (“stijf bewegen”) of veel steun zoeken aan bijvoorbeeld begeleider, meubels en muren. Sommige patiënten gaan zelfs lopen met een rollator.

Wat gebeurt er bij PPPD met mijn lichaam?

Bij PPPD zijn uw hersenen overgevoelig geworden voor prikkels van binnen en buiten het lichaam. Hierbij werken de ‘filters’ in uw hersenen minder goed, die daardoor te ver open staan voor informatie van de zintuigen. Hierdoor voelt u prikkels veel heviger, die andere mensen als normaal zouden ervaren. Vooral het zien van bewegingen en het voelen van bewegingen en houdingen kan zwaarder worden. Dit kan in sommige situaties problemen opleveren. Denk hierbij aan bezoek aan een drukke omgeving of lopen over een groot plein. Deze overgevoeligheid van de hersenen geeft de ene persoon meer last dan de andere persoon.

Een korte samenvatting: uw hersenen reageren te sterk op prikkels doordat er onvoldoende gefilterd wordt, dit kan problemen geven.

Wat kan er gedaan worden aan PPPD?

Aangezien het een probleem van de hersenen is, betekent dit dat de oplossing gezocht moet worden in de hersenen: de filters moeten weer beter afgesteld worden. Helaas is er nog nergens ter wereld een optie om de filters in de hersenen met bijvoorbeeld een operatie beter te krijgen. Er moet echter wel in de hersenen ingegrepen worden. De enige mogelijkheden hiervoor zijn, eventueel gecombineerd met elkaar:

1. Evenwichtsrevalidatie bij een revalidatiecentrum. Bij evenwichtsrevalidatie wordt uitgebreid gekeken naar uw evenwichtsklachten. Dit is vaak een combinatie van fysiotherapie en psychotherapie (zie beneden). Hierbij worden patiënten niet opgenomen voor behandeling, maar komen ze bijvoorbeeld voor een aantal weken twee keer per week naar het centrum toe. Op dit moment zijn er helaas nog weinig revalidatiecentra die dit aanbieden. Een revalidatiecetrum dat dit aanbiedt is Revalidatiecentrym DRECHTSTEDEN in Dordrecht. Omdat er nog weinig aanbod is in revalidatiecentra kan ook gekozen worden voor begeleiding door een geschoolde fysiotherapeut bij u in de buurt (te vinden via kenniscentrumduizeligheid.nl onder “Duizeligheidsnet”) gecombineerd met psychotherapie door een psycholoog eveneens bij u in de buurt. 

2. Psychotherapie. Met behulp van een psycholoog kan gekeken worden hoe de hersenen getraind kunnen worden om de filters in de hersenen weer beter afgesteld te krijgen.

De meest gebruikte psychotherapie is cognitieve gedragstherapie. U hoeft deze naam niet te onthouden, maar deze dient als suggestie voor uw psycholoog als daar een vraag over is.

3. Psychiatrische begeleiding met medicatie. Een psychiater of uw huisarts kan medicijnen voorschrijven waardoor de filters in de hersenen wat minder open komen te staan. Dit voorschrijven is een traject, waarbij er niet vanaf het begin meteen effect valt te bemerken. Het is gericht op de lange termijn.

4. Als u ook ooit (duizeligheids)migraine hebt gehad, kan er gedacht worden om de hierboven genoemde medicatie (3.) te combineren met medicatie voor de behandeling van migraine. Het lijkt erop dat dit bij mensen met (duizeligheids)migraine, beter werkt dan één van de middelen apart.

5. De hersenen ongevoelig maken voor prikkels (‘desensibilisatie’). Door het aanbieden van de prikkels waar u gevoelig voor bent, kunnen de hersenen uiteindelijk leren dat de filters minder ver open moeten staan. Daardoor wordt u minder gevoelig voor de prikkels. Dit expres aanbieden van de prikkels is slechts in enkele centra in Nederland mogelijk. Een centrum waar dit plaats kan vinden, is het militair revalidatiecentrum Aardenburg in Doorn.

Van de opties die hierboven genoemd zijn, schrikken patiënten vaak. Dit komt doordat sommige mensen snel denken dat ze hiermee als ‘gek’ of ‘psychiatrisch’ worden bestempeld. Dat is onzin: de overgevoeligheid voor prikkels is een probleem in de hersenen dat volledig los kan staan van een angstprobleem of depressie. Als u overgevoelig voor prikkels bent en u wil er graag minder last van hebben, is het belangrijk dat u één of meer van deze opties probeert.

 

Wat kan gedaan worden als psychische problemen meespelen?

Het kan zo zijn dat er naast de PPPD ook sprake is van een angstprobleem en/of depressie. Dit kan al vóór het ontstaan van de PPPD aanwezig zijn, maar kan ook pas ontstaan zijn door het optreden van (plotse) duizeligheidsklachten en/of evenwichtsstoornissen. Het evenwichtssysteem is in de hersenen sterk verbonden met het gevoelssysteem. Het is dus logisch dat er bij evenwichtsklachten ook psychische problemen mee kunnen (gaan) spelen.

Als u merkt dat dit het geval is of uw behandelend arts kaart dit aan, laat daar dan goed naar kijken en de klachten zo nodig behandelen. Dit kan door een (medisch) psycholoog of psychiater, afhankelijk van de ernst van uw klachten.

Begeleiding bestaat uit twee stappen:

1. Diagnose stellen. U gaat naar een (medisch) psycholoog of psychiater waar een (vaak één- of tweemalig) gesprek plaatsvindt. Er wordt dan een diagnose gesteld en een voorstel voor behandeling gedaan.

2. Behandelen. Als uit het eerste gesprek komt dat u in aanmerking komt voor behandeling, kunt u starten met behandeling. De meest voorkomende behandelingen zijn psychotherapie en psychiatrische begeleiding met medicatie (zoals boven al beschreven).

Als u in aanmerking zou komen voor psychische begeleiding en u laat dit behandelen, hebt u meer kans om u beter te gaan voelen.

Referentie:

Persistent Postural-Perceptual Dizziness; Jeffrey P. Staab; Semin Neurol 2020;40:130–137.

Laatst bijgewerkt op 26 juli 2021